ABD, Meksika ve Kanada aras\u0131nda 2018 y\u0131l\u0131nda imzanan\u00a0USMCA, Nisan ay\u0131 ba\u015f\u0131nda \u00fclkelerin gerekli s\u00fcre\u00e7leri tamamlamas\u0131n\u0131n ve bildirimleri yapmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan\u00a0y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe gerecektir. NAFTA Anla\u015fmas\u0131’n\u0131n iptal edilmesi ile devreye giren USMCA uyu\u015fmazl\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc alan\u0131nda \u00f6nemli de\u011fi\u015fimler getirecek ve T\u00fcrkiye’ye etkileri olacakt\u0131r.\u00a0<\/b><\/p>\n
Derne\u011fimiz taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan “1 Temmuz 2020\u00a0NAFTA\u2019dan USMCA\u2019ya Ge\u00e7i\u015f Uyu\u015fmazl\u0131k \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc ve T\u00fcrkiye\u2019ye Etkileri” ba\u015fl\u0131kl\u0131 bilgi notunu a\u015fa\u011f\u0131da okuyabilirsiniz:<\/p>\n
Anla\u015fman\u0131n Y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe Giri\u015f S\u00fcreci Nas\u0131l Geli\u015fti?<\/b><\/p>\n ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump\u2019\u0131n se\u00e7im vaatlerinin bir sonucu olarak 2017 y\u0131l\u0131nda ABD, Kanada ve Meksika aras\u0131nda Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n (NAFTA) yeniden m\u00fczakere g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. 14 ay s\u00fcren ve yo\u011fun tart\u0131\u015fmalara sahne olan m\u00fczakereler sonucunda NAFTA\u2019n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131larak yeni bir ABD Meksika Kanada Anla\u015fmas\u0131 (USMCA) \u00fczerinde mutabakata var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n NAFTA\u2019n\u0131n Kanada ve Meksika i\u00e7in haks\u0131z avantaj sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ve orta s\u0131n\u0131f\u0131n istihdam\u0131na zarar verdi\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki Amerikan H\u00fck\u00fcmeti tezleri ile ba\u015flayan sert m\u00fczakereler sonucunda ABD \u00f6nce Meksika sonra da Kanada ile mutabakata vararak anla\u015fmay\u0131 imzalam\u0131\u015ft\u0131r. ABD Ba\u015fkan\u0131 Trump, Kanada Ba\u015fbakan\u0131 Justin Trudeau ve eski Meksika Devlet Ba\u015fkan\u0131 Enrique Pena Nieto Kas\u0131m 2018’de Arjantin’de d\u00fczenlenen G20 Zirvesi’nde imza t\u00f6reni ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n Nisan ay\u0131 ba\u015f\u0131nda \u00fclkelerin gerekli s\u00fcre\u00e7leri tamamlamas\u0131n\u0131n ve bildirimleri yapmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, anla\u015fmada yer alan 3 ayl\u0131k s\u00fcrenin sona ermesi ile USMCA 1 Temmuz 2020 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe gerecektir.<\/p>\n Anla\u015fma ile Neler De\u011fi\u015fecek?<\/b><\/p>\n USMCA\u2019in Trump\u2019\u0131n \u201cAmerica First\u201d ilkesi ile yola \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 nedeniyle Kanada ve Meksika a\u00e7\u0131s\u0131ndan dezavantajlar getirece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f ve \u00f6zellikle Kanada Ba\u015fbakan\u0131 Justin Trudeau anla\u015fmaya uzun bir s\u00fcre net \u015fekilde kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u00f6zellikle Kanada\u2019n\u0131n yo\u011fun m\u00fczakereleri sonucunda, anla\u015fman\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 son hal, \u00fcye \u00fclke men\u015feli ara girdi kullan\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131rmak \u00fczere 3. \u00fclkelere kar\u015f\u0131 g\u00fcmr\u00fck duvarlar\u0131 \u00f6rmeyi \u00f6ng\u00f6rmektedir. Belki de bu y\u00fczden, s\u00fcreci ba\u015flarda \u00e7ok sert muhalefet ile kar\u015f\u0131la\u015fan Meksika ve Kanada karar al\u0131c\u0131lar\u0131 ve kamuoylar\u0131 anla\u015fmay\u0131 beklenenden daha h\u0131zl\u0131 kabullenmi\u015ftir.<\/p>\n Anla\u015fma \u00f6zellikle fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131, otomotiv sekt\u00f6r\u00fc, s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri ve anla\u015fman\u0131n ge\u00e7erlilik s\u00fcresi ba\u015fl\u0131klar\u0131nda NAFTA\u2019ya k\u0131yasla \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklikler i\u00e7ermektedir.<\/p>\n \u00dcye \u00fclkelerin s\u0131f\u0131r g\u00fcmr\u00fck vergisi ile otomobil ticareti yapabilmesi i\u00e7in ticarete konu olan otomobillerde kullan\u0131lan yan sanayi \u00fcr\u00fcnlerinin en az y\u00fczde 75’inin anla\u015fma taraf\u0131 \u00fclkelerde \u00fcretilmesi gerekecektir. B\u00f6ylece \u00f6zellikle Meksika\u2019n\u0131n \u00c7in ve di\u011fer Uzakdo\u011fu \u00fclkelerinden par\u00e7a ithalat\u0131na s\u0131n\u0131rlama getirilecektir. Anla\u015fma ile ayr\u0131ca otomotiv sekt\u00f6r\u00fcnde \u00fccretler i\u00e7in de minimum s\u0131n\u0131r getirilmi\u015ftir. Bu s\u0131n\u0131r ku\u015fkusuz ki ABD ve Kanada i\u015fg\u00fcc\u00fc piyasas\u0131 i\u00e7in kolayca kar\u015f\u0131lanabilir miktardad\u0131r.<\/p>\n Anla\u015fma ile fikri m\u00fclkiyet alan\u0131nda da daha s\u0131k\u0131 reg\u00fclasyonlar hakim olacakt\u0131r. \u00c7e\u015fitli sekt\u00f6rlerde patent s\u00fcrelerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, sahibinin \u00f6l\u00fcm\u00fc ard\u0131ndan telif haklar\u0131 s\u00fcresinin 50 y\u0131ldan 70 y\u0131la \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, korsan film sat\u0131\u015f\u0131na daha a\u011f\u0131r cezalar getirilmesi gibi \u00f6nlemler al\u0131nmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca film, oyun, kitap gibi telif eserlerin internetten yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 dijital uygulamalara getirilen ek vergiler de yasaklamaktad\u0131r.<\/p>\n Bu geli\u015fmeler i\u00e7inde Kanada ve Meksika kamuoyunu en \u00e7ok rahats\u0131z eden ise, anla\u015fma ile s\u00fct ve k\u00fcmes hayvan\u0131 \u00fcr\u00fcnleri pazar\u0131n\u0131n ABD\u2019li firmalara a\u00e7\u0131lmas\u0131 olmu\u015ftur. \u00d6zellikle Kanada\u2019n\u0131n s\u00fct \u00fcr\u00fcnlerine sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 maliyet avantajlar\u0131n\u0131 kald\u0131racak olmas\u0131 \u00fclkedeki 220 bin ailenin b\u00fcy\u00fck tepkisini \u00e7ekmi\u015ftir.<\/p>\n USMCA al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f\u0131n aksine s\u00fcre s\u0131n\u0131r\u0131 olan bir anla\u015fma olarak tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Anla\u015fma \u00dcye \u00fclkelerce 6 y\u0131lda bir g\u00f6zden ge\u00e7irilecek ve uzat\u0131lmamas\u0131 halinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihten itibaren 16 y\u0131l sonunda iptal olacakt\u0131r.<\/p>\n USCMA ile Uyu\u015fmazl\u0131k \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc ve Tahkim nas\u0131l etkilenecek?<\/b><\/p>\n Kamuoyunun ilgisi daha \u00e7ok sekt\u00f6rler ve d\u0131\u015f ticaret k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde olsa da USCMA\u2019n\u0131n getirdi\u011fi en b\u00fcy\u00fck yeniliklerden biri NAFTA\u2019n\u0131n yat\u0131r\u0131m tahkimi maddelerini Kanada ve ABD i\u00e7in tamamen, Meksika i\u00e7in ise b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kald\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n NAFTA 3 alanda uyu\u015fmazl\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc d\u00fczenlemeleri i\u00e7ermekteydi. Damping-S\u00fcbvansiyona kar\u015f\u0131 \u00f6nlemler, devletleraras\u0131 uyu\u015fmazl\u0131klar ve yat\u0131r\u0131mc\u0131-devlet uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131.<\/p>\n ABD taraf\u0131 \u00f6zellikle damping ve s\u00fcbvansiyona kar\u015f\u0131 \u00f6nlemlerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 savunmu\u015ftur. Kanada\u2019n\u0131n yo\u011fun \u00e7abas\u0131 sonucunda NAFTA\u2019daki \u00f6nlemler USMCA\u2019ye de aynen ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Esasen yukar\u0131da da belirtti\u011fimiz \u00fczere anla\u015fma ile \u00fcye \u00fclkeler aras\u0131ndaki ticaret \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde korunmakta, hedef daha \u00e7ok ithal ara girdi ve \u00fcr\u00fcnler olarak belirlenmektedir.<\/p>\n Anla\u015fma maddelerinin uygulanmas\u0131 sonucunda olu\u015facak devletler aras\u0131 uyu\u015fmazl\u0131klar da NAFTA\u2019da oldu\u011fu gibi tahkim ile \u00e7\u00f6z\u00fclmeye devam edilecektir. Hatta hakem heyetlerinin olu\u015fumunda milletleraras\u0131 tahkime daha yak\u0131n bir mekanizma olu\u015fturulmaktad\u0131r.<\/p>\n Buna kar\u015f\u0131l\u0131k USMCA ile yat\u0131r\u0131mc\u0131-devlet uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 i\u00e7in uygulanan ve davalar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak ICSID\u2019de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc NAFTA Yat\u0131r\u0131m tahkimi Kanada ve ABD i\u00e7in tamamen, Meksika i\u00e7in ise b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mevcut davalar devam edebilecek ve yeni davalar i\u00e7in 3 y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci ge\u00e7erli olacakt\u0131r, ancak bu s\u00fcrelerin bitimi ard\u0131ndan taraflar art\u0131k yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n zarara u\u011frat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 noktas\u0131ndaki \u015fikayetlerini devlet mahkemelerine yapabileceklerdir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda yat\u0131r\u0131m s\u00f6zle\u015fmelerinde yer verecekleri uyu\u015fmazl\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcm maddeleriyle uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131 UNCITRAL esas\u0131 ile g\u00f6r\u00fclecek ticari tahkime y\u00f6nlendirme \u015fanslar\u0131 da olacakt\u0131r.<\/p>\n T\u00fcm d\u00fcnyada bir trend olarak devam eden yat\u0131r\u0131mc\u0131-devlet uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131n ticari tahkime ve k\u0131smen devlet mahkemelerine ta\u015f\u0131nmas\u0131 s\u00fcreci b\u00f6ylelikle Kuzey Amerika\u2019da da g\u00f6zlenecektir.<\/p>\n Di\u011fer yandan \u00fcye \u00fclkelerde yat\u0131r\u0131mlar\u0131 bulunan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar bak\u0131m\u0131ndan, s\u00f6z konusu anla\u015fman\u0131n yarataca\u011f\u0131 yeni ko\u015fullar belirsizli\u011fe ve dolay\u0131s\u0131yla daha \u00e7ok uyu\u015fmazl\u0131\u011fa sahne olabilecektir.<\/p>\n Anla\u015fma maddeleri, \u00fcr\u00fcnlerin g\u00fcmr\u00fck vergisi avantaj\u0131ndan yararlanmak \u00fczere daha s\u0131k\u0131 men\u015fe kurallar\u0131na tabi olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Daha s\u0131k\u0131 kurallar\u0131n da daha \u00e7ok uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 beraberinde getirmesi s\u00f6z konusu olabilecektir. Zira d\u0131\u015f ticarette \u015fartlar\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fi ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemleri de \u00f6zellikle s\u00f6zle\u015fmelerde tadilat gerektirmesi, fiyatlar\u0131n de\u011fi\u015fmesi gibi sebeplerle daha \u00e7ok uyu\u015fmazl\u0131\u011fa yol a\u00e7abilmektedir.<\/p>\n Hakem heyetlerini ve mahkemeleri me\u015fgul edebilecek di\u011fer bir konu ise s\u00f6zle\u015fmelerinde NAFTA\u2019ya do\u011frudan at\u0131flar olan yat\u0131r\u0131mlar ve ticari ili\u015fkileri ilgilendiren uyu\u015fmazl\u0131klar bak\u0131m\u0131ndan ya\u015fanacak karma\u015fad\u0131r. Bu anlamda hakemler ve tahkim avukatlar\u0131 ve bilirki\u015fileri i\u00e7in her iki anla\u015fmaya ve bilhassa ge\u00e7i\u015f h\u00fck\u00fcmlerine hakimiyet \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6nem kazanacakt\u0131r.<\/p>\n Uyu\u015fmazl\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan dikkat \u00e7ekici di\u011fer bir konu ise anla\u015fman\u0131n kendili\u011finden y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kalkmas\u0131na ili\u015fkin maddelerdir. Yat\u0131r\u0131m ve serbest ticaret anla\u015fmalar\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131 belli bir zaman s\u0131n\u0131r\u0131 olmaks\u0131z\u0131n imzalanmalar\u0131d\u0131r. Bu t\u00fcr anla\u015fmalar uzun vadeli do\u011frudan yabanc\u0131 sermaye yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ile istikrarl\u0131 bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticareti tesis etmek ve bunlara g\u00fcvence getirmek i\u00e7in yap\u0131l\u0131r. USMCA\u2019de ise bunun aksine bir d\u00fczenleme s\u00f6z konusu oldu\u011fundan, ilgili taraflar\u0131n USMCA\u2019n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kalkmas\u0131 durumunda olu\u015facak olas\u0131 etkileri s\u00f6zle\u015fmelerine eklemeleri beklenmektedir.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019ye olas\u0131 etkileri neler olacak?<\/b><\/p>\n T\u00fcrk \u015firketlerinin USMCA \u00fclkelerine en \u00e7ok ihra\u00e7 etti\u011fi \u00fcr\u00fcn gruplar\u0131, demir-\u00e7elik \u00fcr\u00fcnleri, otomotiv ve aksamlar\u0131, tekstil ve haz\u0131r giyim \u00fcr\u00fcnleri, makine ve tar\u0131m-g\u0131da \u00fcr\u00fcnlerdir. Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye fikri ve s\u0131nai m\u00fclkiyet haklar\u0131 konusunda da ABD ile \u00e7ok yak\u0131n i\u015f ili\u015fkileri i\u00e7indedir.<\/p>\n T\u00fcrk \u015firketleri d\u0131\u015f ticaret \u00f6ng\u00f6r\u00fclerini do\u011fru temellere oturtmak ve uyu\u015fmazl\u0131klara yol a\u00e7mamak ad\u0131na USMCA\u2019n\u0131n getirdi\u011fi men\u015fe kurallar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan takip etmelidir. \u00dcretim s\u00fcreci boyunca kullan\u0131lan ara girdilerin her biri i\u00e7in \u00e7e\u015fitli de\u011fi\u015fiklikler getiren USMCA\u2019ya uyum \u00e7er\u00e7evesinde yeni men\u015fe kurallar\u0131 dikkatle izlenmelidir.<\/p>\n T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan dikkat edilmesi gereken bir di\u011fer konu USMCA \u00fclkelerinde yat\u0131r\u0131m yapan T\u00fcrk firmalar\u0131n\u0131n ve vatanda\u015flar\u0131n\u0131n yeni s\u00fcrece uyumudur. \u00d6zellikle NAFTA\u2019n\u0131n avantajlar\u0131ndan faydalanmak \u00fczere yap\u0131lm\u0131\u015f yat\u0131r\u0131mlarda yeni ko\u015fullar\u0131n yak\u0131ndan izlenmesi, ithal girdi oranlar\u0131n\u0131n dikkatle yeniden belirlenmesini gerektirecektir.<\/p>\n USMCA s\u00fcreci ile D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc (DT\u00d6) Uyu\u015fmazl\u0131k \u00c7\u00f6z\u00fcm mekanizmas\u0131n\u0131n kilitlenmesi s\u00fcre\u00e7leri nas\u0131l bir paralellik g\u00f6steriyor?<\/b><\/p>\n Bu anla\u015fman\u0131n haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131nda al\u0131nm\u0131\u015f kararlar \u00e7e\u015fitli \u00fcr\u00fcnlerin ABD\u2019ye ihracat\u0131nda ABD\u2019nin USMCA d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00fclkelere ek g\u00fcmr\u00fck vergileri uygulama karar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilece\u011fini g\u00f6stermektedir. \u00d6rne\u011fin 2018 y\u0131l\u0131nda ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump\u2019\u0131n Kanada ve Meksika d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00fclkelerden ihra\u00e7 edilecek \u00e7elik \u00fcr\u00fcnlerine y\u00fczde 25 oran\u0131nda g\u00fcmr\u00fck vergisi uygulamas\u0131 ABD\u2019ye T\u00fcrk \u00e7elik ihracat\u0131n\u0131 durma noktas\u0131na getirmi\u015ftir. Nitekim T\u00fcrkiye bu karar\u0131n ard\u0131ndan ABD\u2019yi DT\u00d6 Anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n Halli Mekanizmas\u0131na \u015fikayet etmi\u015ftir. T\u00fcrkiye ABD\u2019yi bu ama\u00e7la DT\u00d6\u2019ye \u015fikayet eden Avrupa Birli\u011fi (AB), \u00c7in Halk Cumhuriyeti, Hindistan, Rusya, \u0130svi\u00e7re, Kanada, Norve\u00e7 ve Meksika ard\u0131ndan 8. \u00fclke olmu\u015ftur.<\/p>\n Ancak \u0130STA Blog\u2019unda daha \u00f6nce yer verdi\u011fimiz bir makalede de kapsaml\u0131 olarak inceledi\u011fimiz \u00fczere, DT\u00d6 Anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n Halli Mekanizmas\u0131 ABD\u2019nin etkisi ile \u00e7al\u0131\u015fmaz hale getirilmi\u015ftir. (o makaleye link koyulabilir ve a\u015fa\u011f\u0131daki listeye eklenebilir)<\/p>\n Kaynaklar ve Ek Okumalar<\/p>\n \u0130KV<\/a>, NAFTA\u2019dan USMCA\u2019ya Uzanan Trump Zaferi, 1 Ekim 2018<\/p>\n TEPAV<\/a>, NAFTA, USMCA olurken neler de\u011fi\u015fti? Ekim 2018<\/p>\n \u0130HK\u0130B<\/a>, USMCA, Nafta\u2019n\u0131n Revizyonu Neler Getiriyor<\/p>\n Vox<\/a>, NAFTA made your car cheaper, USMCA could change that (Video), 30 Ekim 2018<\/p>\n