Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Ural Ak\u00fcz\u00fcm<\/p>\n
Gedik \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi<\/p>\n
\u0130dare Hukuku A.B.D. \u00d6\u011fretim \u00dcyesi<\/p>\n
\u0130stanbul Tahkim Derne\u011fi<\/p>\n
Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131<\/p>\n
\u00d6zet<\/b><\/p>\n
Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi\u2019nin (\u201cA\u0130HM\u201d) 28 Ocak 2020 tarihli karar\u0131[1]<\/a>, T\u00fcrkiye Futbol Federasyonu (\u201cTFF\u201d) Tahkim Kurulunun ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve TFF Tahkiminin adil yarg\u0131lama kriterlerine uygunluk ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r. Karar m\u00fckerrer bir tazminat karar\u0131 de\u011fil, pilot karard\u0131r ve futbolda do\u011frudan, t\u00fcm spor bran\u015flar\u0131nda ise dolayl\u0131 olarak kapsaml\u0131 bir spor hukuku reformunu zorunlu hale getirmi\u015ftir.<\/p>\n T\u00fcm bran\u015flarda yer alan, t\u00fcm spor tahkim kurullar\u0131n\u0131n kararda s\u0131ralanan adil yarg\u0131lama ve ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z tahkime ili\u015fkin ilkeler dikkate al\u0131narak, evrensel hukuk ve hakkaniyet ilkeleri \u00e7er\u00e7evesinde yeniden te\u015fkil edilmesi gerekmektedir.<\/p>\n A\u0130HM karar\u0131n\u0131n hen\u00fcz kesinle\u015fmemi\u015f ve 1 y\u0131la varan bir itiraz s\u00fcreci i\u00e7ermektedir. Ancak \u00fclke \u00f6rnekleri ve karar\u0131n dayanaklar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda reform ad\u0131mlar\u0131 at\u0131lmas\u0131 i\u00e7in itiraz s\u00fcrecinde zaman kaybedilmemesi gerekmektedir. TFF Tahkim Kurulu taraf\u0131ndan bu 1 y\u0131ll\u0131k s\u00fcrede al\u0131nacak kararlar\u0131n me\u015fruiyeti de tart\u0131\u015fmal\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n Bu \u00e7er\u00e7evede yap\u0131lmas\u0131 gereken reformlar b\u00fcy\u00fck bir seferberlik ve kat\u0131l\u0131mla ger\u00e7ekle\u015ftirilmeli, bu makalede yer verdi\u011fimiz TFF Tahkim Kurulu\u2019nun reforme edilmesi veya t\u00fcm bran\u015flar i\u00e7in ortak bir Tahkim Merkezi kurulmas\u0131 \u00f6nerileri tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n A\u0130HM Pilot Karar Mekanizmas\u0131<\/b><\/p>\n A\u0130HM Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi (\u201cA\u0130HS\u201d) kapsam\u0131ndaki haklar\u0131n etkin korunmas\u0131 i\u00e7in kurulmu\u015f olup 1989\u2019den beri T\u00fcrkiye de A\u0130HM kararlar\u0131n\u0131n ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131maktad\u0131r.[2]<\/a>\u00a0Dolay\u0131s\u0131yla, makale kapsam\u0131nda incelemeye konu olan karar da ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n Mevcut karar m\u00fckerrer de\u011fil, bir pilot karard\u0131r. Pilot karar usul\u00fc, dava konusu hususun al\u0131nda yatan yap\u0131sal sorunlar\u0131 tespit ederek ilgili devletlere bu sorunlar\u0131 ortadan kald\u0131rma konusunda y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck getirir. Yani sadece davac\u0131ya kar\u015f\u0131 hak ihlal(ler)inin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespit edilmesi ve davac\u0131n\u0131n zararlar\u0131n\u0131n giderilmesinden \u00f6te bir i\u015flevi vard\u0131r.<\/p>\n S\u00f6z konusu davada da TFF ile TFF Tahkim Kurulu\u2019nun ili\u015fkisini d\u00fczenleyen mevzuata y\u00f6nelik baz\u0131 tespitler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin bu tespitler do\u011frultusunda mevzuat\u0131 elden ge\u00e7irmesi gereklidir.<\/p>\n Karar\u0131n \u0130\u00e7eri\u011fi<\/b><\/p>\n A\u0130HM, Ali R\u0131za ve Di\u011ferleri v. T\u00fcrkiye davas\u0131nda karar\u0131n\u0131 28.01.2020 tarihinde vermi\u015ftir. Bu kararda mahkeme \u00d6mer Kerim Ali R\u0131za ve Serkan Akal\u2019\u0131n taleplerini kabul ederek TFF tahkim kurulunun ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131ndan bahisle A\u0130HS m.6\/1\u2019de yer alan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde karar vermi\u015ftir.[3]<\/a>\u00a0Bu do\u011frultuda A\u0130HM karar\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin bu tahkim kuruluna ili\u015fkin madde 6\/1\u2019in ihlalinin olu\u015fmas\u0131na sebep olan unsurlara kar\u015f\u0131 genel tedbirler almas\u0131 gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir. Mahkeme bunun yan\u0131 s\u0131ra \u00d6mer Kerim Ali R\u0131za (18.475 \u20ac) ve Serkan Akal (12.500 \u20ac) lehine para cezas\u0131na h\u00fckmetmi\u015f ve bu \u00f6demelerin m.44\/2 uyar\u0131nca karar\u0131n kesinle\u015fmesinden itibaren 3 ay i\u00e7erisinde yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini aksi halde \u00f6demenin faizi ile birlikte ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gerekece\u011fini belirtmi\u015ftir.[4]<\/a><\/p>\n Burada mahkeme taraf\u0131ndan kastedilen genel tedbirlerden ne anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine de\u011finmek yerinde olacakt\u0131r. Belirtmek gerekir ki A\u0130HM \u00fclkemizin de taraf oldu\u011fu bir uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fme ile kurulmu\u015f oldu\u011fundan burada verilecek ihlal kararlar\u0131 s\u00f6zle\u015fmenin ihlali anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yacakt\u0131r. Bu nedenle de telafisi m\u00fcmk\u00fcn olan hallerde bu ihlalin giderilmesi gerekmektedir. Bu genellikle eski halin iadesi yolu ile ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Bu durumda TFF tahkim kuruluna ili\u015fkin olarak baz\u0131 yap\u0131sal de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lmas\u0131 gerekecektir. Bu bak\u0131mdan \u00f6rnek olarak 8 Haziran 1998 tarihli \u0130ncal v. T\u00fcrkiye[5]<\/a>\u00a0karar\u0131n\u0131n etkisine bak\u0131labilir. Bu kararda A\u0130HM, Devlet G\u00fcvenlik Mahkemesi\u2019nin (\u201cDGM\u201d) bir askeri mahkeme olmas\u0131na ra\u011fmen hakimlerden birinin asker oldu\u011funa i\u015faretle mahkemenin ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z olmamas\u0131 gerek\u00e7esi ile 6.maddeye ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011fa h\u00fckmetmi\u015ftir.[6]<\/a>\u00a0Bu karar\u0131 yerine getirmek amac\u0131 ile 18.06.1999 tarihinde 4388 say\u0131l\u0131 kanun \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015f ve Anayasa m.43 ile DGM\u2019nin Kurulu\u015f Kanunu\u2019nda gerekli de\u011fi\u015fikler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Karar\u0131n Y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe Girmesi ve Denetlenmesi<\/b><\/p>\n Bu karar 3 ayl\u0131k s\u00fcre i\u00e7erisinde kesinle\u015fecektir ve T\u00fcrkiye\u2019nin bu s\u00fcre i\u00e7erisinde karara kar\u015f\u0131 itiraz hakk\u0131 bulunmaktad\u0131r.[7]<\/a>\u00a0Bu \u015fekilde bir itiraz\u0131n yap\u0131lmas\u0131 halinde itiraz\u0131n 1 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre i\u00e7erisinde sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekecektir.<\/p>\n Madde 6\u2019ya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 gidermek \u00fczere gerekli yap\u0131sal de\u011fi\u015fikliklerin yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi taraf\u0131ndan denetlenecektir.[8]<\/a>\u00a0Bu komite 3 ayda bir olmak \u00fczere y\u0131lda d\u00f6rt defa toplanmakta ve A\u0130HM kararlar\u0131n\u0131n yerine getirilip getirilmedi\u011fini denetlemektedir. Bakanlar komitesi bu karar\u0131n T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan yerine getirilmedi\u011fine karar verirse A\u0130HS m.46 uyar\u0131nca \u00f6nce yaz\u0131l\u0131 bildirimde bulunacak, karar yine yerine getirilmezse bu husus 2\/3 oy \u00e7oklu\u011fu ile A\u0130HM\u2019e g\u00f6t\u00fcr\u00fclecektir. Mahkeme ihlali tespit etti\u011fi takdirde al\u0131nacak \u00f6nlemleri tespit i\u00e7in karar\u0131 tekrar Bakanlar Komitesi \u00f6n\u00fcne g\u00f6t\u00fcrecektir. \u0130hlal olmad\u0131\u011f\u0131na karar verildi\u011fi takdirde ise incelemeye son verilecektir.<\/p>\n At\u0131lmas\u0131 Gereken Ad\u0131mlar<\/b><\/p>\n A\u0130HM karar\u0131nda yap\u0131sal sorunlar\u0131 tespit etmi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019ye bu sorunlar\u0131 ortadan kald\u0131rma konusunda y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck getirmi\u015ftir. Bu a\u015famadan sonra at\u0131lmas\u0131 gereken ad\u0131mlar\u0131 ve yap\u0131lmas\u0131 gereken reformun i\u00e7eri\u011fini konusunda A\u0130HM Karar\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak getirdi\u011fimiz \u00f6neriler a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekildedir:<\/p>\n \u00b7 TFF Tahkim Kurulunun se\u00e7im s\u00fcrecini tarafs\u0131zl\u0131k ilkesine \u00e7eli\u015fmeyecek \u015fekilde yeniden belirlemek gerekmektedir.<\/p>\n \u00b7 S\u00f6z konusu kararda, TFF ile TFF Tahkim Kurulu\u2019nun ili\u015fkisini d\u00fczenleyen mevzuata y\u00f6nelik net tespitler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin bu tespitler do\u011frultusunda futbol tahkimini yeniden yap\u0131land\u0131rmas\u0131 gerekmektedir. A\u0130HM tahkim kurulunun varl\u0131\u011f\u0131 ile ilgili do\u011frudan bir tart\u0131\u015fmaya girmemektedir, ancak tahkim kurulunun i\u015fleyi\u015finin bir hak ihlali yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir.<\/p>\n \u00b7 TFF tahkim kurulu yarg\u0131\u00e7lardan olu\u015fmamaktad\u0131r. Spor mahkemesi tahkim kurulu ile y\u00f6netim kurulu ve ba\u015fkan\u0131n g\u00f6rev s\u00fcrelerinin ayn\u0131 anda dolmas\u0131 adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 ihlal etmektedir. Bu nedenle yap\u0131sal reformlar getirilmesi gerekmektedir.<\/p>\n \u00b7 Bu kurulun 6 y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Kurula \u00fcye se\u00e7ilme y\u00f6nteminde bir de\u011ferlendirme marj\u0131 da b\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu do\u011frultuda \u00fcyelere azledilemezlik gibi g\u00fcvenceler getirilmesi gerekmektedir.<\/p>\n \u00b7 Mevcut halde TFF Ba\u015fkan Aday\u0131 kendi listesini haz\u0131rlayarak di\u011fer tahkim kurulu \u00fcyelerini de belirlemektedir. Oysa yarg\u0131lama organ\u0131n\u0131 olu\u015fturacak ki\u015filerin bu \u015fekilde ba\u015fkan taraf\u0131ndan se\u00e7ilmesi adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlaline neden olmaktad\u0131r. Reform s\u00fcrecinde tahkim kurulunun birbirlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00fcyelerden te\u015fkil edilece\u011fi bir mekanizma olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00b7 TFF Y\u00f6netim Kurulu\u2019nun talimat verme yetkisi vard\u0131r ve bu talimatlar\u0131n T\u00fcrk hukukuna ve uluslararas\u0131 spor hukukuna uygunlu\u011funu denetleyen de yine tahkim kuruludur. Bu hukuken sakat bir yap\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.<\/p>\n \u00b7 Futbol tahkim kuruluna, TFF t\u00fczel ki\u015fili\u011finden ayr\u0131 bir t\u00fczel ki\u015filik verilmesi de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 artt\u0131rabilecek \u00e7\u00f6z\u00fcmler aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n \u00b7 Tahkim kurulunun tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tahkim kurulu \u00fcyelerinin g\u00f6reve gelme bi\u00e7imi, g\u00f6rev s\u00fcresi ve yetkinlikleri ile ilgili konular\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131naca\u011f\u0131 yasal d\u00fczenlemelere ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r.<\/p>\n \u00b7 G\u00f6rev s\u00fcresi, meslekte k\u0131dem gibi kriterlerin kurulun se\u00e7iminde dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir. Burada g\u00f6rev yapacak hukuk\u00e7ular\u0131n meslekte 10 y\u0131l\u0131n \u00fczerinde k\u0131demlerinin bulunmas\u0131 gerekmelidir.<\/p>\n \u00b7 Karar i\u00e7eri\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011frudan TFF Tahkim Kurulu\u2019nun muhatap almaktad\u0131r. Ancak i\u00e7erdi\u011fi ilkeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan t\u00fcm di\u011fer spor bran\u015flar\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bu \u00e7er\u00e7evede sadece futbolda de\u011fil, t\u00fcm bran\u015flarda tahkim yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n reforme edilmesi gerecektir.<\/p>\n Sonu\u00e7 ve \u00d6neriler<\/b><\/p>\n Bu a\u015famada \u00f6nerimiz Kanada\u2019daki Spor Uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u00c7\u00f6z\u00fcm Merkezi (SDRCC)[9]<\/a>\u00a0benzeri \u00f6rnekler de incelenerek t\u00fcm spor bran\u015flar\u0131n\u0131 kapsayacak, merkezi, tarafs\u0131z ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir Spor Uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 Tahkim Merkezi kurmakt\u0131r. Bu kurum CAS\u2019\u0131n da T\u00fcrkiye\u2019deki izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc olacakt\u0131r.<\/p>\n Di\u011fer bir alternatif \u00f6nerimiz ise mevcut yap\u0131 ile uyumlu ancak A\u0130HM karar\u0131n\u0131 i\u00e7erecek bir reform ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fidir. TFF Tahkim Kurulunun se\u00e7im s\u00fcreci y\u00f6netim kurulundan zaman, g\u00f6rev s\u00fcresi, hiyerar\u015fi ili\u015fkisi ve tarafs\u0131zl\u0131k ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilkesiyle \u00e7eli\u015fmeyecek \u015fekilde yeniden belirlenmelidir. A\u0130HM, Tahkim kurulunun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil se\u00e7imi ve i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin bir de\u011ferlendirmeyle T\u00fcrkiye’yi mahkum etmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede, Tahkim kurulu \u00fcyelerinin 6 y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na ayr\u0131 bir listeyle do\u011frudan genel kurul taraf\u0131ndan se\u00e7ilmesi ve \u00f6zerkle\u015ftirilmesi ile fiziksel mekan de\u011fi\u015fikli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Tahkim Kurulu \u00fcyelerini TFF ba\u015fkan\u0131 ve YK \u00fcyeleri belirlememelidir.<\/p>\n 2011’de TBMM’de hi\u00e7bir konuda olmayan b\u00fcy\u00fck konsensusla Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi yap\u0131larak spor tahkiminin anayasal g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu anayasal g\u00fcvencenin tahkim kurulunu te\u015fkil eden d\u00fczenleme ve uygulamalarla alt\u0131n\u0131n doldurulamam\u0131\u015ft\u0131r. Bilindi\u011fi gibi Anayasa\u2019n\u0131n \u201cSporun Geli\u015ftirilmesi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 59\u2019uncu maddesine \u201cSpor federasyonlar\u0131n\u0131n spor faaliyetlerinin y\u00f6netimine ve disiplinine ili\u015fkin kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 ancak zorunlu tahkim yoluna ba\u015fvurulabilir. Tahkim Kurulu kararlar\u0131 kesin olup bu kararlara kar\u015f\u0131 hi\u00e7bir yarg\u0131 merciine ba\u015fvurulamaz\u201d h\u00fckm\u00fc eklenmi\u015ftir.<\/p>\n Gelinen a\u015fama bir f\u0131rsat olarak g\u00f6r\u00fclmeli, T\u00fcrkiye\u2019deki t\u00fcm spor bran\u015flar\u0131nda hukuki kararlar\u0131n tamam\u0131yla ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z tahkim kurullar\u0131 eliyle yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir seferberli\u011fe giri\u015filmelidir.<\/p>\n [1]<\/a>\u00a0A\u0130HM Karar\u0131;\u00a0Ali R\u0131za and Others v. Turkey; 30226\/10 5506\/16;<\/b>\u00a028 Ocak 2020;<\/p>\n https:\/\/hudoc.echr.coe.int\/eng#{“itemid”:[“001-200548”]}<\/a><\/p>\n [2]<\/a>\u00a0\u00d6zbudun, Ergun (2007).\u201cDemocratization Reforms in Turkey, 1993- 2004\u201d. Turkish Studies, 8(2), sf. 188.<\/p>\n [3]<\/a>\u00a0[3] A\u0130HM Karar\u0131;\u00a0Ali R\u0131za and Others v. Turkey; 30226\/10 5506\/16;<\/b>\u00a028 Ocak 2020; para. 223<\/p>\n https:\/\/hudoc.echr.coe.int\/eng#{“itemid”:[“001-200548”]}<\/a><\/p>\n [4]<\/a>\u00a0A\u0130HM Karar\u0131;\u00a0Incal v. Turkey; 22678\/93;<\/b>\u00a06 Haziran 1998;<\/p>\n https:\/\/hudoc.echr.coe.int\/fre#{%22itemid%22:[%22001-58197%22]}<\/a><\/p>\n [5]<\/a>\u00a0A\u0130HM Karar\u0131;\u00a0Incal v. Turkey; 22678\/93;<\/b>\u00a06 Haziran 1998;<\/p>\n https:\/\/hudoc.echr.coe.int\/fre#{%22itemid%22:[%22001-58197%22]}<\/a><\/p>\n [6]<\/a>\u00a0A\u0130HM Karar\u0131;\u00a0Incal v. Turkey; 22678\/93;<\/b>\u00a06 Haziran 1998; para. 73<\/p>\n https:\/\/hudoc.echr.coe.int\/fre#{%22itemid%22:[%22001-58197%22]}<\/a><\/p>\n [7]<\/a>\u00a0Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi , m. 43-44.<\/p>\n [8]<\/a>\u00a0Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi , m. 46.<\/p>\n [9]<\/a>\u00a0CRDSC Kurulu\u015f Belgeleri; Eri\u015fim 30 Ocak 2020;<\/p>\n